MiMakker bij JMD

Als je samen de wereld even niet hoeft te begrijpen

Een bewoner die ineens begint te lachen. Een vrouw die na een kwartier in stilte samenzijn haar dankbaarheid uit. Of een huiskamer waarin hilarische situaties met elkaar ontstaan. Als Henk Vlot als miMakker Tobi de 1^ste etage van locatie Haaswijk binnenstapt, weet hij vooraf nooit precies wat er gaat gebeuren. Henk bezoekt hier één keer per maand onze jonge bewoners met dementie. Onbevangen en klaar om aan sluiten bij wat hij op dat moment bij een bewoner ziet en voelt.

Henk is al van jongs af aan bezig met clownerie. Toen hij jaren terug op een artiestenbeurs voor het eerst hoorde van het bestaan van miMakkers vond hij het maar een gek idee. Henk: ‘Mijn eerste gedachte was “Wat hebben die mensen daaraan?”. Maar toen ik de clownsschool op Ibiza volgde en meer leerde over de historie en psychologie achter ‘de clown’, ben ik anders naar het clownsvak gaan kijken. In Nederland kennen we clowns vooral als entertainers. Maar van oudsher gaat het veel meer over contact maken.”

Deze invalshoek sprak Henk zo erg aan dat hij besloot om zich hierin te specialiseren en ook de opleiding tot miMakker te volgen. “Het verschil met een clown die vooral vermaakt, zit in de manier waarop je contact maakt. Niet vooraf bedenken wat je gaat doen, maar eerst kijken naar de ander. Zit iemand rustig, dan zoek ik ook de rust op. Is iemand verdrietig, dan ga ik eerst mee in die emotie. En als iemand daar ruimte voor heeft, probeer ik vervolgens om samen naar het leuke van het leven te bewegen”, licht Henk toe.

Wat is een miMakker?

Een miMakker is een speciaal opgeleide zorgprofessional die met clownerie, mimiek, muziek en spel contact maakt met mensen met dementie of andere vormen van kwetsbaarheid. Niet praten en uitleggen staan centraal, maar aansluiten bij de beleving en emoties van de ander. Zo ontstaat op een speelse en vaak verrassende manier contact, plezier en verbinding.

“Als Tobi stap ik onbevangen de belevingswereld van de bewoner in. Ik kijk, ik voel wat er is, en daar beweeg ik in mee.”

Niets forceren

Als Henk de JMD-afdeling bezoekt, komt hij binnen als Henk, maakt eerst een rondje en vraagt medewerkers of er bijzonderheden zijn. Daarna gaat hij als Tobi de afdeling op. Soms krijgt hij een tip om bij een bepaalde bewoner langs te gaan, maar het is aan de bewoner of er op dat moment contact ontstaat. Henk: ‘Als daar geen activiteit zit, dan gaat het voor die keer niet lukken. We gaan het niet forceren.’ Juist dat afstemmen is volgens Henk belangrijk. Veel van zijn contact verloopt non-verbaal. Een blik, een beweging, een ademhaling kan genoeg zijn om te merken dat iemand hem toelaat. ‘Het gaat heel erg op de zintuigen, op voelen. Het is eigenlijk net als bij een klein kind: je merkt aan een kindje of het contact lukt of niet. Eigenlijk zit het op diezelfde golflengte.’

Onzichtbaar effect

Dat contact maken niet altijd zichtbaar is, illustreert Henk met een waardevolle herinnering. Hij bezocht als Tobi een vrouw met dementie in een rolstoel en zat een hele tijd rustig naast haar. Hij stemde af op haar ademhaling en verder gebeurde er ogenschijnlijk niets. Tot hij opstond om weg te gaan. ‘Ze keek me aan, reikte me haar hand en zei: “Dominee, dankjewel voor dit gesprek. Hier kan ik verder mee.”’ Voor deze vrouw was er dus wel degelijk iets gebeurd: iemand was er voor haar geweest.

Henk vindt dat een belangrijke les in zijn werk. ‘Wij vinden dat er altijd iets moet gebeuren. Maar voor deze groep is dat helemaal niet meer belangrijk. En juist daarin zit volgens Henk de kracht van de clown. De clown is onbevangen, heeft geen oordeel en hoeft niet alles te begrijpen. ‘Als er een bewoner zit met een kopje waar koffie in zit, maar dat niet meer begrijpt, dan begrijp ik het ook niet. Dan begrijp je samen de wereld niet meer. En hoe fijn is dat?’

Samen lachen in de huiskamer

Hoewel Henk zijn kracht vooral zit in ‘klein spel’, kan hij ook genieten van de interactie die ontstaat in groepen. Zo vertelt hij over een bezoek waarbij hij in de huiskamer met één grote stap de lange tafel op stapte en naar de bewoner liep die aan het andere uiteinde zat. “Vervolgens ging ik op mijn rug op de tafel liggen en keek ondersteboven een vrouw aan die vooral naar beneden keek. Ze kwam zichtbaar uit haar cocon. En het mooie is dat andere bewoners dat ook zien en daar dan ook weer op reageren.”

Een grapje, een gek liedje of een onverwachte actie van Henk kan de één aan het lachen maken, waarna de ander weer reageert. Zo ontstaat er vanzelf een wisselwerking en wordt het iets van de hele groep. Henk: ‘Met elkaar een beetje gek zijn. Die momenten mogen er ook zijn.”

Even een tandje terug

Henk werkt bij JMD met mensen die qua leeftijd dichter bij hem staan dan veel van de andere mensen die hij in verpleeghuizen ontmoet. Dat maakt de dynamiek voor hem anders. Tegelijkertijd ziet hij juist veel herkenning. ‘Mensen staan nog wat dichter bij mezelf. En daarin vind je ook weer heel veel herkenning en erkenning in elkaar.’

Wat hem opvalt is hoe snel wij als samenleving geneigd zijn om mensen met dementie af te schrijven. Terwijl hij juist vindt dat we veel van hen kunnen leren. Over vertragen bijvoorbeeld. ‘Wij stappen de wereld van een verpleeghuis in met onze 100, 120 procent snelheid. Maar we zijn als mens helemaal niet gemaakt om zo snel te zijn. We moeten leren af te stemmen op de 80, 70 of soms zelfs 50 procent snelheid van een bewoner. Als je dat durft en kan, gaat er echt een wereld voor je open. En dan gaat die bewoner ook voor jou weer open.’